Alzheimer Hastalarına Bakım Vermek Neden Bu Kadar Önemli?
Alzheimer hastalığı yalnızca tanı alan kişiyi değil, ailesini ve bakım sürecini üstlenen yakınlarını da doğrudan etkileyen ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. Günlük yaşamın sürdürülmesi, ilaç takibi, güvenliğin sağlanması ve psikolojik destek gibi birçok sorumluluk bakım verenlerin omuzlarındadır.
Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü ve Atlas Üniversitesi Psikoloji Laboratuvarı araştırmacılarından Arş. Gör. Sevim Eyüpoğlu, bakım verenlerin hastalık hakkında bilgi sahibi olmasının hem hastaya yönelik beklentileri doğru yönetmelerini hem de karşılaşabilecekleri zorluklara hazırlıklı olmalarını sağladığını belirtiyor.
Alzheimer Hastalığını Tanımak Bakım Sürecini Kolaylaştırıyor
Uzmanlara göre Alzheimer ile baş etmenin ilk adımı hastalığı tanımaktan geçiyor.
Hastalığın evreleri, ortaya çıkabilecek bilişsel ve davranışsal değişiklikler ile bakım sürecinde yaşanabilecek olası sorunlar hakkında bilgi sahibi olmak, hem hasta hem de bakım veren açısından süreci daha yönetilebilir hale getiriyor.
Bakım verenler, nörolog başta olmak üzere sağlık ekibiyle iş birliği içinde hareket ederek hastalığın seyrine uygun bakım planı oluşturabiliyor.
“Herkesin Demansı Kendine”: Her Hasta Aynı Süreci Yaşamıyor
Alzheimer en yaygın demans türü olsa da hastalığın ilerleyişi her bireyde farklı seyredebiliyor.
Uzmanların sıkça kullandığı “Herkesin demansı kendine” ifadesi de bu gerçeği özetliyor.
Hastalığın seyri;
- Eğitim düzeyi,
- Sosyal çevre,
- Yaşam deneyimleri,
- İlgi alanları,
- Fiziksel sağlık durumu,
- Alzheimer’a eşlik eden diğer hastalıklar (komorbiditeler)
gibi birçok faktörden etkilenebiliyor.
Bu nedenle bakım planı her hasta için bireysel olarak oluşturulmalı ve doktor önerileri doğrultusunda güncellenmelidir.
Alzheimer Sadece Hafızayı Değil, Davranışları da Değiştiriyor
Alzheimer hastalığı yalnızca unutkanlıkla sınırlı değildir.
Hastalığın ilerleyen dönemlerinde;
- Muhakeme becerisi,
- Problem çözme yeteneği,
- Karar verme süreçleri,
- İletişim becerileri,
- Kişilik özellikleri,
- Duygusal tepkiler
önemli ölçüde değişebilir.
Arş. Gör. Sevim Eyüpoğlu, bakım verenlerin sevdiklerinde gördükleri davranış değişikliklerinin bilinçli tercihler değil, hastalığın beyinde oluşturduğu bilişsel yıkımın sonucu olduğunu unutmamaları gerektiğini ifade ediyor. Bu gerçeğin kabul edilmesi, bakım verenlerin yaşadığı duygusal yükün azalmasına da katkı sağlıyor.
Alzheimer’da Bakım Verenlerin Yaşadığı Zorluklar
Alzheimer bakım süreci uzun yıllar devam edebilen ve yoğun emek gerektiren bir süreçtir.
Bu nedenle bakım verenlerde zamanla;
- Fiziksel yorgunluk,
- Psikolojik tükenmişlik,
- Sosyal izolasyon,
- Ekonomik zorluklar,
- Kaygı ve stres
gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor.
Arş. Gör. Sevim Eyüpoğlu, bakım verenlerin yalnız kalmamasının ve destek mekanizmalarından yararlanmasının büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Alzheimer Hastalarına Bakım Verenlere Önemli Öneriler
Ortam değişikliklerini en aza indirin: Özellikle ileri evre Alzheimer hastalarında sık ortam değişikliği kafa karışıklığını artırabiliyor. Hastaların mümkün olduğunca alışık oldukları yaşam alanında bulunmaları öneriliyor.
Bakım sorumluluğunu paylaşın: Bakım yükünün tek bir kişinin üzerinde olması hem fiziksel hem de psikolojik açıdan yıpratıcı olabiliyor.
Aile bireyleri ve yakın çevrenin bakım sürecine aktif olarak katılması, bakım veren yükünü önemli ölçüde azaltıyor.
Hastanın sınırlarını göz önünde bulundurun
Kalabalık ortamlar, yüksek ses ve yoğun uyaranlar Alzheimer hastalarında huzursuzluk ve ajitasyona neden olabiliyor.
Bu nedenle günlük yaşam planı hazırlanırken hastanın tolerans düzeyi dikkate alınmalıdır.
Sosyal desteklerden yararlanın
Bakım verenlerin kamu kurumları, sosyal destek programları ve ücretsiz bakım hizmetleri hakkında bilgi edinmeleri hem ekonomik hem de psikolojik açıdan önemli katkı sağlayabiliyor.
Alzheimer’da Erken Tanı Neden Önemlidir?
Günümüzde Alzheimer tedavileri hastalığı tamamen ortadan kaldırmasa da ilerleme hızını yavaşlatmaya yardımcı olabiliyor.
Özellikle erken evrede tanı konulması ve tedaviye zamanında başlanması;
- Yaşam kalitesini artırıyor,
- Bağımsız yaşam süresini uzatabiliyor,
- Bakım verenlerin yükünü azaltabiliyor.
Bu nedenle unutkanlık ve bilişsel değişikliklerin erken dönemde uzman değerlendirmesine alınması büyük önem taşıyor.
Alzheimer Hastalarına Bakım Verenlere 5 Altın Tavsiye
- Hastalığın evrelerini öğrenin
Her evrede görülebilecek bilişsel ve davranışsal değişiklikleri bilmek, karşılaşılabilecek sorunlara hazırlıklı olmayı sağlar.
- Davranışları kişisel algılamayın
Zorlayıcı davranışların büyük bölümü kişinin isteğinden değil, Alzheimer’ın neden olduğu bilişsel kayıplardan kaynaklanır.
- Tekrarlayan sorular karşısında sabırlı olun
Yeni bilgileri öğrenme ve hatırlama güçlüğü nedeniyle aynı sorular tekrar tekrar sorulabilir. Sakin ve anlayışlı yaklaşım iletişimi kolaylaştırır.
- Davranışların altında yatan nedeni araştırın
Yemek yemeyi reddetme, duş almak istememe ya da ilaç kullanmaktan kaçınma gibi davranışların altında fiziksel rahatsızlık veya ifade edilemeyen ihtiyaçlar bulunabilir.
- Agresyonun nedenini anlamaya çalışın
Öfke ve saldırganlık çoğu zaman kişinin kendini ifade edememesi veya çevresini anlamlandırmakta zorlanmasından kaynaklanabilir.
Bakım Verenlerin Desteklenmesi Hastanın Yaşam Kalitesini de Artırıyor
Alzheimer hastalığı her bireyde farklı seyreden, uzun soluklu bir süreçtir. Bu süreçte bakım verenlerin bilgiyle güçlendirilmesi, psikolojik ve sosyal açıdan desteklenmesi hem hastanın yaşam kalitesini artırıyor hem de bakım sürecinin sürdürülebilir olmasına katkı sağlıyor.
Arş. Gör. Sevim Eyüpoğlu, Alzheimer bakımında en önemli adımın hastalığı doğru tanımak, değişimleri kişiselleştirmemek ve bakım yükünü paylaşarak profesyonel destek mekanizmalarından yararlanmak olduğunun altını çiziyor.
