İstanbul Atlas Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Endüstriyel Tasarım Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, endüstriyel tasarımlarda enerji tasarrufu sağlamayı ve enerji verimliliğini artırmayı hedeflemenin önemine işaret ederek “Bu yaklaşım, ekonomik olarak hem üretici hem tüketici için uzun vadede devasa bir maliyet avantajı sağlar. Çevresel olarak ise karbon ayak izini doğrudan düşürür. Döngüsel Tasarım sayesinde hammaddenin tekrar sisteme dahil edilmesi, sıfırdan maden çıkarma ve işleme için gereken devasa enerjiyi ortadan kaldırır” dedi.
İstanbul Atlas Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Endüstriyel Tasarım Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, enerji tasarrufu ve enerji verimliliğinin günümüzde en öncelikli konulardan biri olduğunu belirterek endüstriyel tasarımlarda bu yaklaşımın öncelikli hedefler arasında olması gerektiğini söyledi. Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, şunları söyledi:
Tasarımlarda Ürünün Formu ve Malzeme Seçimi Önemli
Endüstriyel tasarım alanında çalışan tasarımcı, ürünün formunu ve işleyişini optimize ederek sürtünmeyi ve gereksiz güç tüketimini azaltmayı hedeflemektedir. Örneğin aerodinamik formlar ulaşım araçlarında hava direncini kırarken, Biyomimikri (biyotaklit) sayesinde doğadan ödünç alınan dokular (köpekbalığı derisi gibi) yüzey direncini düşürür. Ayrıca doğru malzeme seçimi, ısı yalıtımını artırarak iklimlendirme cihazlarının daha az çalışmasını sağlar.
Enerji Tasarruflu Ürün Tasarımı Konforlu ve Bilinçli Yaşam Tarzı Sunar
Enerji tasarruflu ürünlerin tasarlanması, tüketicilerin yaşamına olumlu katkılar sunmayı hedefler. Bu ürünler sadece faturaları düşürmekle kalmaz, aynı zamanda daha konforlu ve bilinçli bir yaşam tarzı sunar. Kullanıcı Deneyimi (UX) odaklı tasarımlar sayesinde tüketici, ürünün ne kadar enerji harcadığını anlık olarak görür ve bu da davranış değişikliği yaratarak evdeki yaşam kalitesini artırır.”
Enerji Verimliliği En Başta Düşünülmelidir
Bir ürünün tasarımı sırasında enerji verimliliğinin en baştan düşünülmesi gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, şöyle devam etti:
“Çünkü bir ürünün çevresel etkisinin yüzde 80’i tasarım aşamasında belirlenir. Sonradan eklenen verimlilik çözümleri genelde ‘yama’ gibi kalır ve maliyeti artırır. Döngüsel Tasarım prensipleriyle süreci en baştan kurguladığımızda, ürünün üretiminden geri dönüşümüne kadar harcanacak toplam enerji miktarını (gömülü enerji) minimumda tutabiliriz.”
Enerji İsrafını Azaltmak İçin Geliştirilecek Çözüm ve Sistemler
Endüstriyel tasarımcıların enerji israfını azaltmak için geliştirebileceği sistem ve çözümlere de değinen Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, bu çözüm ve sistemleri şöyle açıkladı:
Akıllı Ev Sistemleri: Sensörler aracılığıyla odada kimse yokken ışığı/ısıyı kapatan sistemler.
Modülerlik: Ürünün tamamı yerine sadece bozulan parçanın değişmesini sağlayarak üretim enerjisinden tasarruf.
Hafifletme: Ürünleri dayanıklılıktan ödün vermeden daha az malzeme ile tasarlayarak lojistik süreçlerdeki yakıt tüketimini azaltma.
Enerji tasarrufu sağlayan ve enerji verimliğilini artıran tasarımların çevre ve ekonomi açısından sağladığı önemli avantajlara dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Ekonomik olarak, hem üretici hem tüketici için uzun vadede devasa bir maliyet avantajı sağlar. Çevresel olarak ise karbon ayak izini doğrudan düşürür. Döngüsel Tasarım sayesinde hammaddenin tekrar sisteme dahil edilmesi, sıfırdan maden çıkarma ve işleme için gereken devasa enerjiyi ortadan kaldırır.”
Bazı Tasarım Hataları Enerjinin Boşa Harcanmasına Yol Açabilir
Günlük hayatta fark etmeden enerji harcatan tasarım hatalarına dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, bunları şöyle sıraladı:
Bekleme Modu (Stand-by): Cihazların tamamen kapanmasını zorlaştıran kullanıcı arayüzleri.
Kötü Isı Yalıtımı: Estetik kaygıyla seçilen ama ısıyı dışarı sızdıran yanlış malzemeler.
Karmaşık Paneller: Kullanıcının en verimli modu (Eko mod gibi) bulmasını zorlaştıran karmaşık kontrol düğmeleri.
Verimlilik Standartları Tasarımla Bütünleşik Olmalıdır
Enerji verimliliği sağlayan ve bunu kolaylaştıran tasarımların yaygınlaşması için yapılması gereken bazı önemli noktalar da bulunmaktadır. Tasarımın gücü ‘arzulanan’ olanı yaratmaktır. Sürdürülebilir ürünler, sadece ‘çevreci’ oldukları için değil, en şık, en ergonomik ve en akıllı oldukları için pazarlanmalıdır. Verimlilik standartlarının (Enerji Etiketleri gibi) tasarımla daha bütünleşik ve anlaşılır hale getirilmesi gerekir.
Eğitim Sürecinde Doğa Merkezli Projeler Üzerinde Çalışılmalı
Endüstriyel Tasarım alanında eğitim gören öğrencilerin enerji tasarrufu konusundaki fikilerinin önemli olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Öğrenciler, Biyomimikri kullanarak doğadaki verimlilik stratejilerini modern ev aletlerine aktarabilirler. Örneğin bir kutup ayısının kürk yapısını inceleyerek yeni nesil bir ısıtıcı gövdesi tasarlamak veya termit yuvalarının doğal havalandırma sistemini bir ofis ünitesine uyarlamak gibi “doğa merkezli” projeler vizyon açıcı olacaktır” dedi.
Enerji Tasarrufuna Uygun Otomobiller Tasarlanabilir
Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, enerji tasarrufuna uygun olarak tasarlanabilecek bir otomobil örneği de verdi:
“Bir endüstriyel tasarımcı olarak bir otomobili ele aldığımızda, onu sadece metal bir yığın değil, hava denizinde süzülen bir organizma gibi düşünmeliyiz. Enerji tasarrufunun temel anahtarı, aracın hava direncini (sürtünme katsayısını) minimize eden Biyomimikri temelli bir dış form oluşturmaktan geçer; bu noktada kutu balığının hidrodinamik yapısı veya su damlasının doğal akışkanlığı bize yol gösterir.
Aracın dış kabuğunda kullanılan malzemelerin topolojik optimizasyon ile yeniden kurgulanması yani sadece yük binen noktalarda malzeme kullanılıp diğer kısımların boşaltılması, aracın toplam ağırlığını ciddi oranda düşürerek her kilometrede harcanan enerjiyi azaltır. Ayrıca, geleneksel dikiz aynaları yerine gövdeye gömülü kamera sistemlerinin entegre edilmesi ve jantların hava türbülansını engelleyecek kapalı diskler şeklinde tasarlanması, yüksek hızlarda enerji verimliliğini yüzde 10’lara varan oranda artırabilir.
Yerel İklimlendirme Sistemleri Kullanılabilir
İç mekanda enerji yönetimi, Akıllı Sistemler ve Kullanıcı Deneyimi (UX) tasarımıyla birleşerek bambaşka bir boyuta evrilebilir. Tüm kabini ısıtmak yerine sadece yolcunun temas ettiği yüzeylere odaklanan yerel iklimlendirme sistemleri ve güneş enerjisini emerek elektrik sistemine destek veren fotovoltaik cam tavanlar, batarya üzerindeki yükü hafifletir. Tasarımcı, sürücü arayüzünde (HMI) sunduğu anlık geri bildirimlerle, kişiyi daha verimli sürüş tekniklerine yönlendiren psikolojik bir tasarım dili kurar. Üretim sürecinde ise Döngüsel Tasarım prensibiyle, aracın kullanım ömrü dolduğunda parçaların hızla ayrıştırılıp geri dönüştürülebilmesi sağlanır; böylece ham madde işleme aşamasındaki devasa enerji israfının önüne geçilmiş olur. Bu bütüncül yaklaşım, aracı sadece “az yakan” bir makine değil, kendi ekosisteminde enerjiyi en akılcı şekilde kullanan bir sanat eserine dönüştürür.”
