Sağlıklı ve sürdürülebilir tasarımlar, ekolojik malzeme kullanımı, geri dönüşüm malzemelerine öncelik verilmesi, atık yönetimi, enerji verimli mekanlar tasarlanması, sürdürülebilir tasarım anlayışları sayesinde doğal kaynak tüketimi ve karbon ayak izi azaltılabilmektedir.
Sağlıklı ve sürdürülebilir tasarımlar çevreye fayda sağlıyor
Çevreye verilen zarar öğrenildikçe çevrenin önemi anlaşılmakta ve çevre koruma yöntemleri geliştirilmektedir. Fakat verilen zararlar, sadece bugün değil, önlem alınmazsa ileride de ağır bedellerin ödeneceği sonuçlar doğurmaya devam etmektedir. Bu nedenle, en küçük malzemeden mekana kadar çevreye zarar vermeyen, sağlıklı ve sürdürülebilir tasarımlar yapılması önem teşkil eder.
Çevreye özel önlemler alınıyor
Çevre tahribatının ve iklim krizinin önüne geçmek için birçok disiplinde olduğu gibi iç mimarlık ve çevre tasarımında da özel önlemler alınmaktadır. Bunların başında ekolojik malzemeler kullanmak, geri dönüşüm malzemelerine öncelik vermek, atık yönetimi, enerji verimli mekanlar tasarlamak, sürdürülebilir tasarım anlayışları ve yeşil tasarımlar geliştirmek gelmektedir. Bu şekilde doğal kaynak tüketimi azaltıldığı gibi, karbon ayak izi küçültülür ve maliyet avantajları yaratılabilir.
Ekolojik malzemeler, çevreyi korur ve enerji tasarrufu sağlar
Ekolojik malzemeler, doğaya zarar vermeyen, sürdürülebilir ve sağlıklı yaşam alanları yaratmayı amaçlayan malzemelerdir. Bu malzemeler, çevreyi koruyarak hem estetik hem de fonksiyonel tasarımlar yaratmayı mümkün kılmaktadır. Bambu, yerli ahşap, yerli taş, yerli tuğla gibi malzemeler, toprak ve kumaşlar, doğal kaynakların korunmasını sağlar, karbon ayak izini azaltır, enerji tasarrufu sağlar ve sağlıklı yaşam alanları yaratır.
Geri dönüşüm malzemeleri ile sürdürülebilir tasarımlar mümkün
Geri dönüşüm malzemeleri, hem çevreye duyarlılığı artırmak hem de sürdürülebilir tasarımlar üretmek için sıklıkla tercih edilmektedir. Bu malzemeler doğaya zarar vermeden yeniden değerlendirilir, estetik ve işlevsel mekanlar yaratılmakta kullanılır. Geri kazanılmış/rekonstrükte edilmiş ahşap malzemeler ile mobilya, parke, lambiri ve dekoratif ürünlerin tasarlanması; alüminyum, demir, çelik gibi kullanılmış metal parçaların eritilip tekrar şekillendirilmesiyle aydınlatma elemanları, masa ayakları ve sandalye iskeletleri tasarlanabilir. Geri dönüştürülmüş camlardan elde edilen mozaik, vitray ve lambalarla estetik öğelerin tasarımı yapılabilir. Geri dönüştürülmüş plastikler, eski araba lastikleri ya da endüstriyel kauçuk ürünler döşeme, oturma birimi ya da dış mekân peyzajında kullanılabilir. Preslenmiş geri dönüştürülmüş kağıt/karton panellerin dekoratif duvar kaplamaları ya da ses yalıtımında kullanılması, geri dönüştürülmüş kumaş, halı, keçe gibi atık tekstillerin ses yalıtım panellerinde, yastık, minder ya da duvar süslemelerinde değerlendirilmesi, yıkılan yapılardan çıkan tuğla ve beton malzemelerin ufalanarak zemin kaplamalarında veya dekoratif duvarlarda kullanılması sıkça karşılaşılan örneklerdir.
Enerji verimli mekanlar, çevreye duyarlı yaşam tarzı sunar
İç mimarlık ve çevre tasarımında enerji verimli mekânların, çevreye duyarlı bir yaşam tarzı sunduğu ve doğal kaynakların korunmasına büyük katkı sağlayabilmektedir. Bu tür mekânlar güneş ışığı, doğal havalandırma gibi pasif sistemler kullanılarak daha az enerji tüketir; su, kömür, doğalgaz gibi kaynakların daha az tüketilerek doğal kaynakların korunmasını sağlar. Atmosfere salınan karbondioksit (CO₂) miktarınıı azaltır, LED aydınlatmalar, enerji sınıfı yüksek cihazlar gibi teknolojiler daha uzun ömürlü olduğu için sık aralıklarla değiştirme gerektirmez ve elektronik atık miktarını azaltır, enerji verimli camlar ve izolasyon sistemleri ısı-soğutma kaybını azaltır, gürültü kirliliğinin önüne geçer.
Yeşil tasarımlar estetik ve psikolojik fayda sağlar
Yeşil tasarımlarla, doğal öğeler kullanarak biyofilik yaklaşımlar, bitki, doğal ışık, su öğeleri gibi doğayı iç mekâna taşıyan tasarımlar tercih edilir. Bu hem estetik hem de psikolojik fayda sağlar. Hava kalitesi, ışık düzeni ve gürültü kontrolü gibi unsurlarla tasarlanan yapılarda insan sağlığına zarar vermeyen, daha sağlıklı yaşam alanları oluşturulur. Hem insanların yaşam kalitesi artar hem de doğayla uyumlu yaşam alanları oluşturulmuş olur.
Çok fonksiyonlu tasarımlar ile tüketim azaltılabilir
İç mimarlık ve çevre tasarımında gereksiz tüketimden kaçınarak, kullanılan her bir ürünün, tasarım elemanı ya da mekanın birden fazla işleve sahip olması amaçlanmaktadır. Açılıp yatak olan koltuklar, altı depolama alanı olan yataklar, açılıp sehpa olan sandalyeler gibi çok fonksiyonlu mobilyalar, aynı parçaları farklı şekillerde birleştirilerek üretilen modüler sistemler, minimalist yaklaşımlar, kullanıcı ihtiyacına göre yeniden düzenlenebilen mekansal işlevselliği ön plana tutan planlamalar ve çoklu kullanım alanları tasarlamak az tüketim işlevi örneklerindendir.
Atık yönetimi çevreci yaklaşımla ele alınmalı
İç mimarlık ve çevre tasarımında atık yönetimi, tasarım sürecinde oluşabilecek atıkların azaltılması, yeniden kullanılması ve geri dönüştürülmesi üzerine kurulu çevreci bir yaklaşımdır. Tasarım sürecinde atık azaltımı için gereksiz malzeme kullanımından kaçınılır ve ölçülere tam uygun üretim yapılarak kesim artıkları azaltılır. Tasarımda kullanılan malzemelerin daha sonra yeniden kullanılabilir ya da geri dönüştürülebilir olmasına dikkat edilir. Yıkım sonrası çıkan malzemelerden geri dönüştürülebilir olanlar ayrılır, bazıları başka projelerde yeniden kullanılır. İç mekân tasarımlarında kullanıcıların atıklarını kolayca ayrıştırabileceği gizli çöp ayırma sistemleri, geri dönüşüm kutuları tasarlanarak kullanıcı alışkanlıklarını çevreci yönde etkilemek, malzeme seçerken az atık üretenleri tercih etmek atık yönetim stratejileri arasındadır.
Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi
İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölüm Başkanı
Peyzaj Yüksek Mimarı Dr. Öğretim Üyesi Beyza Çermikli
