Dünya genelinde giderek yaygınlaşan diyabet, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen kronik hastalıkların başında geliyor. Diyabetten korunmada erken tanı ve yaşam tarzı değişikliğinin önemine dikkat çeken Prof. Dr. M. Emel Alphan, sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku ve kilo kontrolünün hastalık riskini azaltmada önemli rol oynadığını belirtti.
14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. M. Emel Alphan, özellikle Tip 2 diyabetin önlenmesinde yaşam tarzı değişikliğinin temel yaklaşım olduğunu vurguladı.
Diyabet Sadece Kan Şekeri Yüksekliği Değil
Diyabetin, pankreasın yeterli insülin üretememesi veya vücudun üretilen insülini etkili şekilde kullanamaması sonucunda kan şekeri düzeyinin sürekli yüksek seyretmesiyle ortaya çıkan kronik bir metabolizma hastalığı olduğunu belirten Alphan, hastalığın yalnızca kan şekeri yüksekliği olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Diyabetin kalp-damar hastalıkları, hipertansiyon ve karaciğer yağlanması gibi sağlık sorunlarıyla birlikte görülebildiğini ifade eden Alphan, kontrol altına alınmadığında göz, böbrek ve sinir sistemi üzerinde ciddi hasarlara neden olabileceğini kaydetti.
Diyabetin ilerleyen dönemlerde görme kaybına, böbrek yetmezliğine ve ayaklarda his kaybına yol açabileceğini belirten Alphan, bazı vakalarda uzuv kaybına kadar ilerleyebilen komplikasyonlar gelişebildiği konusunda uyardı.
Türkiye’de Diyabet Görülme Sıklığı Artıyor
Türkiye’de diyabet prevalansındaki artışa dikkat çeken Prof. Dr. M. Emel Alphan, yapılan çalışmaların ülkemizdeki diyabet artış hızının dünya ortalamasının üç, Avrupa ortalamasının ise dört katı olduğunu gösterdiğini ifade etti.
Diyabetin yönetiminde hastaların da aktif sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurgulayan Alphan, hastalığın ve tedavi sürecinin iyi bilinmesinin kan şekeri kontrolü açısından büyük önem taşıdığını belirtti.
Diyabetten Korunmanın İlk Adımı Yaşam Tarzı Değişikliği
Her yıl 14 Kasım’da kutlanan Dünya Diyabet Günü’nün 2026-2027 dönemi temasının “Diyabette erken harekete geçmek” olduğunu hatırlatan Alphan, bu yaklaşımın erken tanı, riskin azaltılması ve kapsamlı bakım başlıklarına odaklandığını söyledi.
Diyabet riskini azaltmanın en etkili yollarından birinin yaşam tarzı değişikliği olduğunu belirten Alphan, bu değişikliğin dört temel unsurunu şöyle sıraladı:
- Sağlıklı ve dengeli beslenme
- Günlük yaşamda fiziksel olarak aktif olmak
- Yeterli ve kaliteli uyumak
- Sigara ve alkol kullanmamak
Yaşam tarzı değişikliğinin yalnızca diyabetten korunmak için değil, hastalığın tedavisi için de gerekli olduğunu vurgulayan Alphan, ilaç veya insülin tedavisi alan diyabet hastalarının da sağlıklı beslenmeye ve fiziksel aktiviteye devam etmesi gerektiğini söyledi.
Bu değişikliklerin ilaç ihtiyacının azaltılmasına, kan şekeri kontrolünün sağlanmasına, kan yağlarının düzenlenmesine ve ağırlık yönetimine katkıda bulunduğunu ifade etti.
Yüzde 5-7 Kilo Kaybı Diyabet Riskini Yüzde 50-60 Azaltabilir
Tip 2 diyabetten korunmada kilo kontrolünün önemine dikkat çeken Prof. Dr. M. Emel Alphan, araştırmaların küçük oranlardaki kilo kayıplarının bile önemli sonuçlar sağlayabildiğini gösterdiğini belirtti.
Alphan, beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi ve hareketli bir yaşam benimsenmesiyle vücut ağırlığının yüzde 5-7 oranında azaltılmasının Tip 2 diyabet gelişme riskini yaklaşık yüzde 50-60 düşürebildiğini söyledi.
Bu nedenle özellikle fazla kilolu ve diyabet açısından risk taşıyan bireylerin beslenme düzenlerine ve günlük fiziksel aktivitelerine dikkat etmeleri gerekiyor.
Akdeniz Tipi Beslenme Diyabet Riskini Azaltmaya Yardımcı Oluyor
Diyabetten korunmada kan şekerini dengeli tutan, insülin direncini azaltmayı ve sağlıklı kilo kontrolünü destekleyen bir beslenme modelinin benimsenmesi gerektiğini belirten Alphan, Akdeniz tipi beslenmenin önemine dikkat çekti.
Lif ve sağlıklı yağlardan zengin Akdeniz tipi beslenmenin, hem Tip 2 diyabet riskinin azaltılmasında hem de diyabet hastalarının beslenme tedavisinde etkili bir model olduğunu ifade eden Alphan, günlük beslenme alışkanlıklarında yapılması gereken değişiklikleri beş başlıkta açıkladı.
Diyabetten Korunmak İçin 5 Temel Beslenme Önerisi
-
Tam tahıllı ve lif açısından zengin besinleri tercih edin
Kan şekerinin daha dengeli yükselmesine yardımcı olmak için beyaz ekmek, beyaz pirinç ve rafine un içeren ürünler yerine tam buğday, çavdar, yulaf, karabuğday ve bulgur gibi tam tahıllar tercih edilmeli.
Beslenmede posa miktarının artırılması da önem taşıyor. Yeşil yapraklı sebzeler, mercimek, nohut ve fasulye gibi kuru baklagiller günlük beslenme düzeninde daha fazla yer almalı.
-
Şekerli ve işlenmiş gıdalardan uzak durun
Hazır meyve suları, gazlı ve şekerli içecekler, aromalı kahveler ve şekerli soğuk çaylar yerine su, sade maden suyu ve şekersiz bitki çayları tercih edilmeli.
Bisküvi, kek, gofret gibi rafine şeker ve nişasta bazlı şeker içeren paketli atıştırmalıkların tüketimi sınırlandırılmalı.
-
Sağlıklı yağ ve kaliteli protein kaynaklarını seçin
Tereyağı ve doymuş yağ oranı yüksek besinlerin tüketimi sınırlandırılırken zeytinyağı, ceviz, fındık, badem ve avokado gibi sağlıklı yağ kaynaklarına ağırlık verilmeli.
Protein ihtiyacı karşılanırken kırmızı et tüketiminde ölçülü davranılmalı; derisiz tavuk, hindi, balık ve yumurta gibi kaliteli protein kaynakları tercih edilmeli.
-
Öğün düzenine ve porsiyon kontrolüne dikkat edin
Sağlıklı beslenmenin önemli unsurlarından biri de porsiyon kontrolü. Sağlıklı besinlerin aşırı tüketilmesi de kilo artışına ve kan şekeri kontrolünün zorlaşmasına neden olabilir.
Bu nedenle tabak modelinin uygulanması öneriliyor. Tabağın yarısı nişastasız sebzelerden, dörtte biri protein kaynaklarından, kalan dörtte biri ise tam tahıllardan oluşturulabilir.
Öğün düzeninin korunması ve uzun süre aç kalmaktan kaçınılması da sağlıklı beslenme alışkanlıkları arasında yer alıyor.
-
Tuz tüketimini ve gizli şekerleri azaltın
Diyabetten korunmada yalnızca şeker tüketimine değil, tuz miktarına da dikkat edilmeli. Günlük tuz tüketiminin 5 gramın altında tutulması öneriliyor.
Özellikle paketli ve işlenmiş ürünlerde bulunan gizli şeker ve yüksek tuz miktarına karşı etiket okuma alışkanlığı kazanılması gerekiyor.
Diyabetten Korunmada Erken Önlem Hayat Kurtarıyor
Diyabetin ciddi komplikasyonlara yol açabilen bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. M. Emel Alphan, erken tanı, düzenli sağlık kontrolleri ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayarak sözlerini şöyle tamamladı:
“Özellikle Tip 2 diyabet açısından risk taşıyan bireylerin kan şekeri ölçümlerini ihmal etmemeleri ve gerekli durumlarda sağlık profesyonellerine başvurmaları gerekiyor.
Sağlıklı beslenme, düzenli hareket, yeterli uyku ve kilo kontrolüyle diyabet riski azaltılabilir; hastalığın yönetimi de desteklenebilir.”




